I Trydalsbekken som renn ut av Trydalstjønna i Bykle står to ærverdige gamle kvernhus.
Det øvste ligg like nedanfor krysset Riksveg 9/Trydalsvegen (den gamle setesdalsvegen). Det høyrer til Stigamoen-Nordstog (Moen), står det på registreringskortet i SEFRAK-registeret. Nordstog er for lenge sidan opphøyrt som eige bruk og slege saman med Der inne (gnr. 17, bnr. 1) (Aanund Olsnes, Heimar og folk i Bykle, bind V, utgjeve av Bykle kommune, 2006, s. 147). Kverna skal vere frå 1700-talet.
Stykket held fram under bileta
Kverna til Systog Trydal
Litt lenger nede langs bekken, lett sjåeleg frå Rv-9, ligg kverna til Systog Trydal (gnr. 17, bnr. 2). Årstalet 1648 skal vere skjert inn i ein stokk. Men i 2020 er det utført dendrokronologisk undersøking av prøver som var teke ut av fleire stokkar i kvernhuset. Prøvetakar var Anders Dalseg, Setesdalsmuseet/Setesdal Bygningsvernsenter. Dei fleste prøvene synte seg då å vere frå tre som er felt ca. 1740 (Niels Bonde og Claudia Baittinger, NNU Rapport 56 – 2020, Dendrokronologisk undersøgelse af prøver udtaget fra tre bygninger på Trydal, Bykle kommune, (Aust)Agder fylke, Norge).
Kverna blei siste gong brukt under andre verdskrigen, ca. 1942, av dåverande eigar Olav T. Trydal, skriv Knut Ove Hillestad i Landskap og utvikling, NVE sin publikasjon nr. 18 i serien Kraft og miljø, 1990 (s. 42).
Bekkekvernutvalet, som var utnemnt av Statens Kornforretning, arbeidde i åra 1955–1965 for å restaurere og bevare nokre av dei gamle kvernhusa i Noreg. I sluttmeldinga si i 1965 skreiv utvalet at det bare hadde hatt høve til å medverke til at eitt einaste kvernhus i Setesdal blei bevart. Det var Systog-kverna i Trydal.
I SEFRAK-registreringa frå 1983 er det notert at huset var pussa opp med nytt golv m.v. Om det syner til den restaureringa som Bekkekvernutvalet medverka til på 1960-talet eller eit seinare arbeid veit eg ikkje. På 1980-talet stod huset med open dør med eit jerngitter framføre. Det fungerte som eit lite museum for seg sjølv. Sist eg var forbi stod gitteret der framleis.
Kvernhuset er omtalt i Bykle kommune sin kulturminneplan for 2016–2019 (s. 3). Der står det at det nyleg er restaurert.
Les også: Kornet frå åkeren til kverna
