Gardsbruka på Skomedal hadde kvernhusa sine i Skomåne, sør for busetnaden. Eit unnatak var Nørstevodd, som hadde kvern i Mjunåne nord for garden.
Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I ein periode, frå 1500-talet eller før til ut på 1900-talet, blei malinga utført på dei små bekkekvernene som mest kvar einaste gard i Setesdal hadde attmed ein bekk eller ei lita elv i nærleiken.
Kvernene på Skomedal
Reidar Vollen gjer greie for kvernene på Skomedal i Bygland gard og ætt (bind VI, utgjeve av Bygland kommune, 2009, s. 328–329). Landkommisjonen 1661 nemner at det var to kverner på Skomedal då. Om ei av desse var Nørstevodd (bnr. 2) si er ikkje sagt. Seinare – utover på 1700-talet – ser det ut til å ha vore opp til fire kverner.
Kvernhusa stod i Skomåne. Men det var eit unnatak. Kverna til Nørstevodd stod i elva nord for garden. Det må vere Mjunåne. Eg finn ikkje opplysningar om den kverna i SEFRAK-registeret. Når kverna blei sett opp veit eg difor ikkje. Men i den nemnte utgreinga i Bygland gard og ætt er det sagt at ho visstnok var i bruk så seint som under andre verdskrigen.
Stykket held fram under biletet
Der heiter det også at kverna framleis er i god stand. I Mjunåne er det bare tufta med haldestein og andre spor som er att. Det får meg til å tru at kvernhuset som står like på sørsida av våningshuset i Nørstevodd i dag er den same kverna som opphaveleg stod i Mjunåne. Eg «forskar» ikkje noko synderleg på alle detaljer kring det eg ser ute i skogen på fototur. Eg kan difor ikkje seie sikkert at det er slik. Men eg skal nok med tid og stunder finne ut av det.
Les også: Kornet – frå åkeren til kverna
Eg har skrive ein del om kvernhusa i Setesdal i boka Hovassåna – krafta i elva (2025). Du kan få kjøpt boka i fleire butikkar i Bygland, på Stoga kulturkafé på Prestneset, bokhandelen Norli Evje eller direkte av meg (mob 909 26 724, E-post geir.daasvatn@gmail.com). Det er eit spennande tema!