Feddufs – ein husmannsplass i Valle
Feddufs var ein husmannsplass under Flateland i Valle på andre halvdel av 1800-talet. Plassen låg kring 150 meter nord/nord-aust for Lii. Lii køyrer me forbi på veg oppover dei lange bakkane på Fylkesveg 450 frå Rotemo. I 1911 blei plassen dela frå Åsen (bnr. 18) og blei sjølvstendig eigedom (bnr. 29) på Flateland. No er […]
Husmannsplassen Knollen i Åraksbø
Knollen er ein liten ås mellom Kåsi og Nordenå i Åraksbø. Her blei det rydda ein liten plass kring 1846. Knut Asbjørnson Lidtveit (f. 1821) var rydningsmannen. Han var gift med enka Jorunn Taraldsdotter (f. 1814). Knollen er skogkledd no. Men går me det korte stykket opp til toppen av åsen kan me framleis sjå […]
Dalevegen – Kvinnåne, Rysstad
Den gamle ridevegen, Dalevegen, gjekk truleg langs sørsida av Fjellskarevja, over Kvinnåne og vidare på Breieveg ut til dagens Riksveg 9 ved Sølvgarden. Frå 1700-talet byrja ferdsla i Setesdal for alvor å gå meir langsetter dalen, mot Kristiansand. Det var lastehandelen som i fyrste rekke gjorde at setesdølane etter kvart blei mest bundne til den […]
Kverna i Kvinnåne på Rysstad
Langs Kvinnåne på Rysstad står berre eitt kvernhus att. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I ein periode, frå 1500-talet eller før til ut […]
Haukelikverna
Ved den no mest tørrlagte elva Vai på Haukeli i Vinje står det eit nydeleg, gamalt kvernhus. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I […]
Den fine Breilandkverna langs vegen på Austad
Tett attmed vegen på Austad i Bygland står det gamle kvernhuset til Breiland. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I ein periode, frå 1500-talet […]
Kvernspor på Langeid
På det meste var det ti kverner på Langeid i Bygland. Dei stod i Kvernåna, langt sør i garden. Den siste kverna var i bruk under andre verdskrigen. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til […]
Kvernspor på Moi
På det meste var det fem kverner på Moi i Bygland. Dei stod i Kvennåna, eit stykke oppe i elva, om lag 800–1000 m opp frå jordet. Den siste kverna var i bruk under andre verdskrigen. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage […]
Volefossen – flotingsmurar
Fire steinskjermar på vestsida av Volefossen i Otra i Evje og Hornnes står att som minne etter den svære flotinga av tømmer som ein gong var på elva. Tømmerflotinga på Otra blei driven frå sist på 1500-talet til kring 1980. Floting var den gamle måten å frakte tømmer på. Gjennom hundrevis av år bar elva […]
I fotspora til setesdølane – Nye Dalanevegen
Nord for Mosby gjekk den fyrste køyrevegen oppover frå Kristiansand, dåtidas setesdalsveg, på vestsida av Riksveg 9 opp til Nilsedalane. Den aller fyrste køyrevegen her var bygd i 1829 og gjekk opp Trebukleiva. Denne ganske primitive vegen var ikkje i bruk så lenge. Alt i 1843 kom det ny veg opp til Nilsedalane (i dag […]
Kvernspor på Birkeland
På det meste var det fire kverner på Birkeland i Bygland. Dei stod i Kvinnebekken, like nord for husa på bnr. 1. Ein gong i mellomkrigstida blei den siste borte. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det […]
Flyvarslingsposten på Tårnhaugen i Bykle
Under andre verdskrigen etablerte tyskerane ein flyvarslingspost på Tårnhaugen i Bykle kyrkjebygd. «Før utviklingen av radarkontrollerte luftrom mot slutten av krigen var luftvarslingsposter en av få muligheter til å varsle om innkomne fly», skriv Tormod Christiansen i ein omfattande artikkel om tyske krigsminne i Bykle, Valle og Bygland i årsskriftet til Setesdal sogelag, Setesdal og […]
Kverntufta i Mjunåne på Skomedal
Gardsbruka på Skomedal hadde kvernhusa sine i Skomåne, sør for busetnaden. Eit unnatak var Nørstevodd, som hadde kvern i Mjunåne nord for garden. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på […]
«Tyskarvegen» på Langeid
Den såkalla «Tyskarvegen» på Langeid skulle vere ein del av det påtenkte, indre vegsambandet frå Telemark via Setesdal til Rogaland. Det var norske planar frå tidleg på 1900-talet og framover som okkupasjonsmakta tok opp att under andre verdskrigen. Den formelle avgjerda om at «Langeidlinja» skulle vere traseen for høgfjellsvegen Rogaland–Setesdal–Telemark blei teken av Arbeidsdepartementet i […]
Dalevegen – Øyreviki
Den gamle ridevegen mellom Bykle og Valle gjekk nede langs Otra forbi Øyreviki nord for dagens Bykle bru. Etter å ha passert vika heldt han fram ganske bratt opp ei kleiv, på nedsida av der Riksveg 9 er no. «Rideveg» tyder her ein veg for gåande og kløvhestar. Kulturberaren Folke Nesland kallar den gamle «hovudvegen» […]
Riksveg 400 rundt Toptenes
Svingen på den gamle setesdalsvegen rundt Toptenes var så brå at bakparten på bussen kom utforbi vegmuren når han svinga! Toptenes stikk ut i Åraksfjorden like sør for Frøysnes i Bygland. Her er spor etter tre generasjonar veg. Postvegen gjekk rett fram over fjellknausen (ca. 1842 til 1920-talet). Riksveg 400 – den gamle setesdalsvegen – […]
Postvegen i Toptenesbakken
Postvegen var det setesdølane kalla den første ordentlege køyrevegen (kjerrevegen) frå Kristiansand og oppover i Setesdal. Over Toptenes like sør for Frøysnes blei vegen bygd rundt 1842. Alt i 1833 la vegmeister Georg Daniel Barth Johnsen fram den fyrste planen om veg oppover i Setesdal. I 1839 løyvde Stortinget pengar til vegen. «Arbeidet gjekk etter måten […]
Krigsminnesmerket ved Korpenuten
Under Korpenuten mellom Berdalen og Geiskeli i Bykle er det reist eit minnesmerke med minnetavle om flysleppa i området i april 1942. Bykle kommune reiste minnesmerket i 2016. Opplysningane i stykket her er i all hovudsak henta frå artikkelen «Okkupasjonsmotstand som kulturminne», skrive av Ole Asbjørn Bergstøl, i Setesdal og setesdølar 2024, utgjeve av Setesdal […]
Heggjesletta – heimen til Vise-Taddei
Husmannsplassen Heggjesletta i Bykle kyrkjebygd var heimen til den sjølvlærte og synske «bygdedoktoren» Tellef Osmundson Byklum (f. 1836, d. 1916). «Vise-Taddeiv var ein mann utom det vanlege», skriv Knut Gjerden i Bykle kultursoge (1993). Han var mest kjend for lækjarkunsten og den synske evna, forklarar Gjerden. Men han var allsidig og hadde mange talent. Han […]
Kvernhuset ved Kvernåna på Austad
Gardsbruka Ekron og Dalen på Søndre Austad hadde kvern saman. Det fine kvernhuset står framleis langs Kvernåna. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I […]
Kverntufta på Stigemo
I Kvernhusbekken på Stigemo i Bygland finn me framleis spor etter kverna til husmennene på plassen. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I ein […]
Restaurering og nybygg på Skore!
Det ærverdige setesdalshuset på Skore, høgt oppe i lia på andre sida av fjorden for Reiårsfossen, blir sett i stand igjen. I tillegg kjem eit tilbygg med kjøkken og andre naudsynte funksjonar på baksida. Det har ikkje vore fast busetnad på Skore på fleire ti-år. Dei siste som dreiv garden var to jenter som blei […]
Kverntufta under Håtveitfossen
Under den svære Håtveitfossen mellom Vikstøl og Håtveit aust i Evje var ei kvern i bruk heilt til 1950-talet. I dag er berre ruinen attende. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har […]
Kvernspor langs Hånsbekkjen i Åseral
Langs Hånsbekkjen mellom Handeland og Nesland i Åseral stod to kverner. I dag er berre ruinane attende. Handeland og Nesland er to gardar ved Handelandsvatnet i Åseral. Om du køyrer frå Kylland mot Flystveit kjem du forbi her. Hånsbekkjen renn mellom dei to gardane og ut i Handelandsvatnet frå nord. Handelandkverna Litt oppover i bekken, […]
Ramselikverna frå Øvre Dåsvatn
Kvernhuset frå Ramselia på Øvre Dåsvatn står i dag på Evje og Hornnes museum på Fennefoss. Korn har me menneske vore heilt avhengige av for å overleve i fleire tusen år. Men for å lage kornet om til mat må det malast til mjøl. Det har skjedd på ulike vis opp gjennom historia. I ein […]
Nistog-kverna på Rygnestad
Rygnestad-gardane hadde kvernhusa sine i Rygnestadåne. Berre Nistog si kvern står att i dag. Eit unnatak var kverna til Nordstog, som stod i bekken som renn ned sør for husa der. Det er like vest for Rygnestadtunet. Alfred Ryningen gjer nærare greie for kvernene på Rygnestad i gards- og ættesoga for Valle (bind VI, utgjeve […]